Tahimik ang buong kasalan.
Walang nag-ubo.
Walang nagbulungan.

Parang lahat ay sabay-sabay napahinto ang paghinga.

Dahan-dahan niyang binuksan ang folder na hawak niya.

“Pasensya na,” sabi niya, mahinahon ang boses.
“Hindi ko planong magsalita ngayon.”

Tumingin siya kay Mara.

“Pero mukhang kailangan.”

Bumaling siya sa mga bisita.

“Alam ko kung ano ang iniisip ninyo,” sabi niya.
“Na hindi ako bagay dito.
Na mali ang pinili niya.”

May ilang umiwas ng tingin.
May iba pang nanigas sa hiya.

“Hindi ko kayo masisisi,” dagdag niya.
“Dahil kung huhusgahan ninyo ako base sa suot ko…
malamang ganoon din ang iisipin ko.”

Tahimik pa rin ang lahat.

Biglang may isang lalaking naka-itim na suit ang pumasok sa venue.

May hawak na envelope.
Mukhang importante.

Lumapit siya diretso sa lalaking pinagtatawanan kanina.

“Sir,” magalang niyang sabi,
“narito na po ang mga dokumento. Handa na po kaming pumirma anumang oras.”

Nagkatinginan ang mga bisita.

“Sir?”
“Sino siya?”

Kinuha ng lalaki ang envelope.

Hindi pa rin siya nagyayabang.
Hindi pa rin siya galit.

Huminga nang malalim si Mara.

At siya ang nagsalita.

“Siguro panahon na para malaman ninyo ang totoo,” sabi niya.

Tinignan niya ang mga magulang, kamag-anak, at kaibigan.

“Ang lalaking ito… si Daniel…
ay ang taong tumulong sa akin noong wala akong wala.”

Tumigil siya sandali.

“Siya ang nagbayad ng hospital bills ng nanay ko nang hindi nagpapakilala.”
“Siya ang nagpondo ng scholarship ng mga batang tinutulungan ng foundation namin.”
“At siya rin ang silent owner ng kumpanyang nagbibigay ng trabaho sa marami sa inyo.”

Parang may nahulog na baso.
May napaupo.
May napahawak sa dibdib.

Hindi makapaniwala ang lahat.

Lumapit si Daniel kay Mara at hinawakan ang kamay niya.

“Hindi ko sinabi sa’yo ang lahat,” sabi niya.
“Dahil gusto kong siguraduhin na minahal mo ako bilang tao…
hindi bilang titulo.”

Napaluha si Mara.

“At minahal kita,” sagot niya,
“kahit akala ko wala ka.”

Bumaling si Daniel sa mga bisita.

“Hindi ko kayo hinusgahan,” sabi niya.
“Kahit hinusgahan ninyo ako.”

Ngumiti siya, pero may lungkot sa mga mata.

“Pero sana, may natutunan kayo ngayon.”

Bago sila maupo, sinabi niya ang mga salitang walang makakalimot:

“Hindi nasusukat ang halaga ng tao sa damit na suot niya,

kundi sa kung paano niya tratuhin ang ibang tao kapag akala niya, wala silang maibabalik.”

Tahimik ang buong venue.

Walang palakpakan.
Walang sigawan.

Pero maraming napayuko.

Nagpatuloy ang seremonya.

Hindi na bilang isang “mahirap na lalaki” at isang bride.

Kundi bilang dalawang taong pinili ang isa’t isa,
kahit walang kasiguraduhan,
kahit walang yabang.

At sa araw na iyon,
mas maraming natutunan ang mga bisita
kaysa sa napuntahan nilang kasal.